World Cleanup Day 2026 оны Монгол дахь зохицуулагч Б.Билгүүнтэй хийсэн ярилцлагаЖил бүр дэлхийн олон оронд зохион байгуулагддаг World Cleanup Day буюу Эх дэлхийгээ цэвэрлэх өдөр нь зөвхөн нэг өдөр гарч, орчны хог хаягдлыг цэвэрлэх ажил биш юм. Харин иргэдийн өдөр тутмын дадал, хандлагыг өөрчлөх, байгаль орчноо хайрлах, хогоо ил задгай хаяхгүй байх, усны нөөцөө хамгаалах, зөв зохистой аялж амрах зэрэг олон асуудалд анхаарлаа хандуулахыг уриалсан дэлхий нийтийн хөдөлгөөн юм.Монгол Улсад энэхүү аяныг зургаа дахь жилдээ амжилттай зохион байгуулж, энэ жил нийслэл болон 21 аймгийг хамарсан өргөн хүрээний цэвэрлэгээний ажил болжээ. Улаанбаатар хотын 9 байршилд 11,800 хүн оролцож, 87 тонн хог хаягдал цэвэрлэсэн бол 21 аймгийн 45 цэгт 7,681 хүн оролцож, 367 тонн хог хаягдал цэвэрлэсэн байна. Ийнхүү улсын хэмжээнд нийтдээ 20 мянга орчим хүн оролцож, 454 тонн хог хаягдал цэвэрлэжээ.Энэ жилийн World Cleanup Day-ийн зорилго, ач холбогдол, цаашдын зорилтын талаар Монгол дахь зохицуулагч Б.Билгүүнтэй ярилцлаа.

– Билгүүн ээ, эхлээд World Cleanup Day-ийн гол зорилго юу вэ? Энэ арга хэмжээг хүмүүс ихэвчлэн нэг өдрийн цэвэрлэгээ гэж ойлгох нь бий.

– Тийм ээ. Манай ажлыг зөвхөн “нэг өдөр гарч хог цэвэрлэх” гэж ойлгох нь өрөөсгөл. Clean Up Day бол нэг өдрийн цэвэрлэгээ биш. Энэ бол нийгэмд өгч байгаа нэг төрлийн дуудлага, уриалга юм.Тэр өдөр бид хогийг цэвэрлэж байгаа боловч цаана нь илүү том зорилго бий. Тухайлбал, хүн өөрөө хогоо хаана хаядаг вэ, яагаад хогоо гудамжинд хаяж болохгүй вэ, байгаль орчноо хэрхэн хамгаалах вэ гэдэг ойлголтыг өдөр тутмын амьдралтай нь холбож өгөхийг зорьдог.Өөрөөр хэлбэл, бид “хогоо түүе” гэж хэлэхээс гадна “хогоо анхнаас нь бүү хая”, “байгалиа бохирдуулахгүй бай”, “усаа хайрла”, “зөв зохистой аялж сур” гэсэн илүү өргөн ойлголтыг нийгэмд хүргэхийг хүсдэг.Нэг өдөрт 454 тонн хог цэвэрлэсэн нь мэдээж том үр дүн. Гэхдээ бидний хувьд үүнээс илүү чухал зүйл нь тэр өдөр оролцсон 20 мянга орчим хүн цаашдаа өөрийн өдөр тутмын амьдралдаа байгальд хандах хандлагаа өөрчлөх явдал юм.

– Энэ жил Монгол Улс даяар ямар цар хүрээнд зохион байгуулагдсан бэ?

– Энэ жил бидний хувьд маш өргөн цар хүрээтэй болж чадлаа. Улаанбаатар хотын 9 байршилд 11,800 хүноролцож, нийт 87 тонн хог хаягдал цэвэрлэсэн.Харин орон нутагт мөн адил идэвхтэй байлаа. 21 аймгийн 45 цэгт 7,681 хүн оролцож, 367 тонн хог хаягдалцэвэрлэсэн байна.Ингээд улсын хэмжээнд нийтдээ 20 мянга орчим хүн Эх дэлхийгээ цэвэрлэх энэ өдөр нэгдэж, 454 тонн хог хаягдлыг цэвэрлэлээ.Энд нэг зүйлийг онцолж хэлмээр байна. Энэ бол зөвхөн зохион байгуулагчдын хийсэн ажил биш. Төрийн байгууллага, орон нутгийн удирдлага, аж ахуйн нэгжүүд, төрийн бус байгууллагууд, сургуулийн сурагчид, оюутнууд, гэр бүлүүд, сайн дурынхан гээд маш олон талын оролцоо бий.

– 454 тонн хог гэдэг маш их хэмжээ. Цэвэрлэгээний үеэр ямар төрлийн хог хаягдал түлхүү гарч байна вэ?

– Байршлаас шалтгаалаад харилцан адилгүй. Хот суурин газрын орчимд ахуйн хог хаягдал их байна. Харин аялал жуулчлалын бүс, байгальд ойр газруудад нэг удаагийн сав баглаа боодол, хуванцар сав, ундааны сав, хүнсний бүтээгдэхүүний сав баглаа боодол зэрэг хог их таардаг.Эндээс бид нэг чухал асуудлыг харж болно. Хог өөрөө гэнэт бий болдоггүй. Хэн нэгэн хэрэглэсэн зүйлээ зориулалтын бус газар хаяснаас үүсдэг.Тиймээс бид хогийг цэвэрлэхээс гадна хог хаягдлыг бий болгож байгаа шалтгаантай нь ажиллах хэрэгтэй. Иргэн бүр “энэ хогийг хаана хаях вэ?”, “энэ зүйлийг дахин ашиглаж болох уу?”, “би хэрэглэснийхээ дараа байгальд ямар ул мөр үлдээх вэ?” гэдгийг боддог болох шаардлагатай.

– Тэгэхээр Clean Up Day-ийг нэг удаагийн арга хэмжээ бус, дадал хэвшил бий болгох хөдөлгөөн гэж ойлгож болох нь ээ?

– Яг тийм.Бид нэг өдөр 454 тонн хог цэвэрлээд маргааш нь дахиад хүмүүс хогоо хаяад байвал асуудал шийдэгдэхгүй. Тиймээс цэвэрлэгээ бол эхлэл, харин хогоо дахин хаяхгүй байх нь жинхэнэ үр дүн гэж хардаг.Хүн өөрийн амьдарч байгаа орчноо цэвэр байлгахын тулд заавал жилд нэг удаа зохион байгуулагддаг арга хэмжээг хүлээх шаардлагагүй. Өдөр бүр хогоо зориулалтын саванд хийх, ангилан ялгах боломжтой бол ялгах, нэг удаагийн хэрэглээг багасгах, байгальд аялахдаа хогоо үлдээхгүй байх зэрэг маш энгийн үйлдлүүдээс өөрчлөлт эхэлнэ.

– Та “усаа хайрлах” талаар онцолж байна. World Cleanup Day байгаль орчны бусад асуудалтай хэрхэн холбогддог вэ?

– Хог хаягдал гэдэг зөвхөн гудамж талбайн асуудал биш. Байгаль орчны олон асуудал хоорондоо холбоотой.Жишээ нь, бид хогоо ил задгай хаяхад бороо, салхиар дамжин хөрс, гол, нуур, усны эх үүсвэрт хүрч болно. Тэгэхээр хогоо зөв хаях нь усаа хамгаалах нэг хэлбэр болж байна.Монгол орны хувьд усны нөөцөө хайрлах асуудал маш чухал. Ус бол бидний өдөр тутмын амьдралд зайлшгүй хэрэгтэй зүйл боловч хязгааргүй нөөц биш. Тиймээс усаа гамнах, бохирдуулахгүй байх, усны эх үүсвэр орчимд хог хаяхгүй байх зэрэг нь хүн бүрийн оролцоо шаардсан асуудал.

– Аялал зугаалгаар явж байгаа иргэдэд ямар зөвлөгөө өгөх вэ?

– Хамгийн энгийн дүрэм бол байгальд очсоноосоо илүү цэвэр байгаль үлдээх.Аялахдаа хэрэглэсэн зүйлсээ буцааж авч явах, хогоо зориулалтын газар хаях, гал түлсэн бол бүрэн унтраах, усны эх үүсвэрийг бохирдуулахгүй байх зэрэг нь маш чухал.Манайхан байгальд гарахдаа тухайн газрыг “хүнийх биш, эзэнгүй газар” гэж ойлгож болохгүй. Үнэндээ байгаль бол бид бүгдийн нийтлэг орон зай.Тиймээс зөв зохистой аялна гэдэг нь зөвхөн өөрийгөө ая тухтай байлгах биш, дараагийн хүн, дараагийн үеийнхэнд тэр байгалийг ямар байдлаар үлдээх вэ гэдгээ бодох юм.

– Энэ жилийн арга хэмжээнд залуус, хүүхдүүдийн оролцоо ямар байсан бэ?

– Маш чухал байсан. Хүүхэд, залуучуудын оролцоо бол энэ хөдөлгөөний хамгийн үнэ цэнтэй хэсгүүдийн нэг.Яагаад гэвэл байгаль хамгаалах зөв дадлыг багаас нь бий болгох хэрэгтэй. Хүүхэд өөрөө хогоо хогийн саванд хийж сурвал тэр дадал насанд хүрсэн хойноо ч үргэлжилнэ.Мөн хүүхдүүд эцэг эхдээ нөлөөлж чаддаг. Сургууль дээрээ сурсан зүйлээ гэртээ ярьж, “хогоо энд хаяхгүй”, “үүнийг дахин ашиглаж болох юм байна” гэж хэлэх нь гэр бүлийн түвшинд өөрчлөлт авчирдаг.Тиймээс Clean Up Day-ийг зөвхөн цэвэрлэгээний өдөр бус байгаль орчны боловсролын нэг хэсэг гэж харж болно.

– Улаанбаатар болон орон нутгийн үр дүнг харьцуулахад сонирхолтой тоо гарч байна. Нийслэлд 11,800 хүн 87 тонн, харин аймгуудад 7,681 хүн 367 тонн хог цэвэрлэжээ.

– Тийм ээ. Энэ нь тухайн орчны нөхцөл, хог хуримтлагдсан байршил, цэвэрлэгээний талбайн онцлог зэргээс шалтгаална.Тоон үзүүлэлтээс гадна бид орон нутагт хүмүүсийн оролцоо маш өндөр байгааг онцолж харж байгаа. 21 аймгийн 45 цэгт хүмүүс нэгдэж, өөрсдийн амьдарч буй орчиндоо бодит өөрчлөлт хийхийг зорьсон.Нийслэлд ч мөн адил. 9 байршилд 11,800 хүн цуглана гэдэг зөвхөн хог цэвэрлэсэн тоо биш. Нийслэлчүүд байгаль орчны асуудалд оролцож, өөрсдийн хувь нэмрээ оруулж байгаагийн илэрхийлэл.

– Нэг өдрийн арга хэмжээ дууссаны дараа хамгийн чухал нь юу вэ?

– Хамгийн чухал нь маргааш нь дахин хог хаяхгүй байх.Бидний хувьд Clean Up Day-ийн жинхэнэ үр дүнг цэвэрлэсэн тонн хогоор хэмжихээс гадна хүмүүсийн хандлага хэр өөрчлөгдөж байгаагаар харах хэрэгтэй.Өнөөдөр хог түүсэн хүн маргааш хогоо хаяхгүй байх. Өнөөдөр хүүхэд байгальд хог үлдээж болохгүй гэдгийг ойлгосон бол ирээдүйд тэр ойлголтоо бусдад дамжуулах. Аж ахуйн нэгжүүд хэрэглээ, үйлдвэрлэлийнхээ хог хаягдлыг бууруулах талаар бодох. Орон нутаг аялал жуулчлалын бүсээ илүү зөв зохион байгуулах.Эдгээр жижиг өөрчлөлтүүд нийлж байж том өөрчлөлт бий болно.

– Иргэдэд хандаж хэлэх хамгийн гол уриалга тань юу вэ?

– Цэвэрлэгээний өдөр хүлээх хэрэггүй гэж хэлмээр байна.Хогоо гудамжинд бүү хая. Хогоо зориулалтын саванд хий. Боломжтой бол ангилан ялга. Ус, гол мөрнөө хайрла. Байгальд аялахдаа хогоо үлдээхгүй буцааж авч яв. Өөрөөсөө эхэл.World Cleanup Day бол нэг өдөр. Харин байгаль орчноо хайрлах үйлдэл өдөр бүр үргэлжилж байх ёстой.Бид бүгд дэлхийн иргэн. Дэлхий бол бидний хамтын гэр. Тиймээс эх дэлхийгээ цэвэр байлгахын тулд заавал том зүйл хийх шаардлагагүй. Өдөр тутмын жижиг зөв үйлдэл бүр үнэ цэнтэй.Энэ жилийн арга хэмжээнд Монгол даяар 20 мянга орчим хүн нэгдэж, 454 тонн хог хаягдал цэвэрлэсэн нь бид хамтдаа өөрчлөлт хийж чаддаг гэдгийг харууллаа.Гэхдээ энэ бол төгсгөл биш. Харин дараагийн алхмын эхлэл.